Kullanıcı deneyimi araştırmalarında deneyim örnekleme metodu

Kullanıcı deneyimi araştırmalarında deneyim örnekleme metodu

Gelişen teknoloji ve artan kullanıcı odaklı tasarımların önem kazanmasıyla vazgeçilmez bir alan haline gelen kullanıcı deneyimi tasarımı, kullanıcı deneyimi araştırmasıyla başlar. Özellikle bu deneyim kapsamında kullanılan metotları incelediğimizde; kullanıcıları mutlu etmenin yanında, ürün veya hizmetlerin kullanımında, onlara olumlu bir deneyim kazandırmak isteyen şirketler, ürün geliştirme süreçlerinde kullanıcı deneyimi metotlarına daha fazla yer veriyor. Geliştirilen ürüne “Bir de kullanıcının bakış açısından bakalım.” denildiğinde, ilk olarak kullanıcıların ihtiyaçları, beklentileri, alışkanlıkları ve motivasyonlarına bakılarak değerlendirmek gerektiği son zamanlarda vurgulanan konulardan biri.

Kullanıcı araştırması yapılırken kullanılan yöntemler, tasarım ve yazılım aşamalarını besleyerek kullanıcının ihtiyaçlarını karşılayacak bir ürünün yaratılmasına yardımcı olur. Deneyim tasarımında, kullanıcıların ürünle istenilen şekilde etkileşime girip girmediğini, ürünün kullanıcı tarafından yeterince ilgi görüp görmediğini ve kullanıcının ürüne nasıl adapte olduğunu anlamak ve tespit etmek için sorular sorulur ve bunları cevaplamak için birçok değişik yöntem kullanılır. Kullanılacak yöntem, araştırmanın hedef ve kapsamlarına göre belirlenir. Örneğin kullanıcıdan birebir tutumuna yönelik veri alınmak isteniyorsa mülakatlar, anketler yapılırken; birebir davranış odaklı bir sonuç elde edilmek istendiğinde davranışı ortaya çıkaracak yöntemlerle ilerlenir. Deneyim örnekleme metodu da bu bağlamda kullanılan metotlardan biri. Özellikle kullanıcının beyanına dayalı olan veri toplama yöntemlerinin yeterli olmadığı durumlarda tercih edilir.

Peki nedir bu deneyim örnekleme metodu?

R. Larson ve M. Csikszentmihalyi tarafından geliştirilen ve 1980’lerin pozitif psikoloji hareketi ve çeşitli aktiviteler ile mutluluk arasındaki korelasyonlar araştırılırken popülarite kazanan bir metottur. Deneyim örnekleme metodunda (experience sampling method) aynı sorular birden fazla ve farklı zamanlarda sorulur ve bu şekilde sorulara verilen cevaplarda herhangi bir değişim olup olmadığı gözlemlenerek değişime neden olan faktörler aydınlatılır. Bu yöntem, gözlem ve mülakat gibi geleneksel araştırma metotları yerine geçmez fakat onlarla birlikte kullanıldığında çok daha etkili sonuçlar verir. Her ne kadar daha çok psikoloji tabanlı araştırmalarda kullanılıyor ve pek çok kullanıcı deneyimi araştırmacısı tarafından az tercih ediliyor olsa da aslında ürünün tamamen kullanıcının ihtiyacını karşılayıp karşılamadığını ilk aşamalarda anlamak ve test etmek için tercih edilebilecek kullanışlı yöntemlerden biri olarak kabul edilir. Özellikle mobil uygulamalarda kullanıcıya en iyi deneyimi sağlamak, kullanıcının isteklerini, alışkanlıklarını ve ihtiyaçlarını tam olarak ne olduğunu tespit etmek ve bunu ürünün tasarımına entegre etmek için ürünün “keşif” ve “fikir doğrulama” aşamasında kullanılabilirliğini test etmek için faydalı bir yöntemdir.

Fotoğraf: Štefan Štefančík, Unsplash.

Bu metotla ne tür verilere ulaşabiliriz?

Deneyim örnekleme yöntemi, kullanıcının günlük rutinini etkilemeyecek zaman dilimleri içerisinde uygulanmasına önem verilir. Kullanıcı, gün içerisinde kendi cihazıyla (akıllı telefon, tablet) etkileşime girerken cihazına gönderilen kısa anketlerle aracılığıyla araştırmaya dahil edilir. Bu yöntem uzun süreli araştırma yöntemiyle birleştirildiğinde, diğer araştırma yöntemlerinin yakalayamadığı verileri de sağlar. En önemli özelliklerinden biri ise ölçümlemedeki ekolojik geçerliliğin (ecological validity) korunmasını ve bize temiz veri sağlıyor olmasıdır. Bu yöntem ile örneklemdeki kullanıcıların cihazla olan etkileşim verileri araştırmacılar tarafından uzaktan takip edilir. Araştırma kapsamında, kullanıcıları ürünü kullanmaya iten temel motivasyonların veya faktörlerin ne olduğu tespit edilir ve elde edilen verilerden iç görüler elde ederek analizler yapılır. Bir diğer önemli nokta ise, kullanıcıya direkt “Bu ürünü hangi amaçla kullandınız?” veya “Bu ürünü kullanırken herhangi bir problemle karşılaştınız mı?” diye sorabiliyorken, diğer yandan da ürünü ne kadar sıklıkta kullandığını, kullanıcının ihtiyaçlarına cevap verip vermediğini, ya da herhangi bir problemin çözümünde ürünü kullanırkenki motivasyonuyla ilgili bilgiyi de alabiliyor olmamızdır.

Nasıl uygulanır?

Deneyim örnekleme metodu birkaç adımda ilerler. İlk olarak, ürün veya hizmetle ulaşılmak istenen amaca göre bir hedef kitle belirlenir ve bu çalışmanın kaç kişiyle yürütüleceği belirlenir. Bu sayı aralığı, araştırma kapsamına göre 50 ile 1000 arasında değişkenlik gösterebilir. Araştırmaya katılacak her bir katılımcıdan veri alacağımızı düşündüğümüzde, araştırmanın kapsamına göre katılımcı sayısı belirlemenin bu yöntem için oldukça önemli olduğunu anlayabiliriz.

İkinci olarak, araştırma kapsamında ulaşılması beklenen hedefe göre katılımcılara gönderilecek sorular hazırlanır:

  • “Uygulamayı hangi amaçla kullandınız?”
  • “[Amacı neyse] ulaşabildiniz mi?”
  • “Zorlukları ve kolaylıkları nelerdi?”

Bu tür sorularla, birebir kullanıcın davranışlarına odaklanma şansı yakalayarak gerçek hayatta yaşadığı deneyimi gözlemleyip değişime neden olan faktörler aydınlatılır. Araştırma hedeflerine uygun olarak daha spesifik sorular yöneltilmesi de elbette mümkündür.

Fotoğraf: UserTesting.com

Üçüncü olarak, soruların kullanıcıya nasıl ulaştırılacağı kısmı belirlenir. Bu bir mobil uygulama aracılığıyla da olabilir, bir SMS yoluyla da. Sorular kullanıcıya bir mobil uygulama veya SMS aracılığıyla gün içinde belirlenen aralıklarla ve bildirimler aracılığıyla iletilerek yanıtlar beklenir. Böylelikle kullanıcının direkt davranışına odaklanılır ve temel ihtiyaçları belirlenerek bu bulguları tasarıma yansıtmanın yolları aranır. Elde edilen nitel ve nicel verilerden oluşturulacak kategoriler ile, kullanıcıların belli bir içeriği hangi kategorinin altında gerçekleştirdiklerini görebilir ve bir yandan kullanıcı deneyimi haritasını ortaya çıkarırken, diğer yandan da bağıntı şemasını (affinity diagram) da ortaya çıkarmamızı sağlar.

Deneyim örnekleme metodu, istenilen deneyimi görüntülemenin ve sonuca bağlı olarak ilerlemenin en iyi yöntemlerinden birisidir. Özellikle, kullanıcıların deneyimlerini doğal ortamlarında ve birincil elden de görmenizi sağlıyor olması, bu yöntemi diğerlerinden farklı kılar. Uzun süreli araştırma yöntemiyle birleştirildiğinde ise diğer araştırma yöntemlerinin yakalayamadığı verileri de sağlarken; ürünün kullanıcının ihtiyacını tamamen karşılayıp karşılamadığını ilk aşamalarda anlamak ve test etmek için kullanılabilir.

Referans

Kullanıcı testleri mi yapmak istiyorsunuz? Bu A/B testi hesaplayıcıları size yardımcı olabilir.

Hektner, J. M., Schmidt, J. A., & Csikszentmihalyi, M. (2007). Experience Sampling Method: Measuring the Quality of Everyday Life. SAGE.

  • ahuseynovteymur@gmail.com

    Thanx )

Bugün ilk makalen bizdendi.

Daha fazlası için SHERPA Blog okuru olmalısın.
Giriş Yap Ücretsiz kaydol

Benzer Yazılar

SENİN İÇİN ÖNERİYORUZ
Yeni dönemde markalar ve tüketici ilişkileri üzerine… markalarin-tuketici-ile-iliski-kurma-yontemleri

Yeni dönemde markalar ve tüketici ilişkileri üzerine…

Gizle
KEŞFETMEYE DEVAM ET
Ürün geliştirmede yalın ölçümleme döngüsü

Ürün geliştirmede yalın ölçümleme döngüsü

Gizle