Ölümcül UX: e-Sağlık dijital deneyimi üzerine bir derleme

Ölümcül UX: e-Sağlık dijital deneyimi üzerine bir derleme

2012 yılında Türkiye’de yaşayan bazı babalar, aile hekimlerinden aldıkları mesajla büyük şaşkınlık yaşadı. Mesajda şöyle diyordu: “Tebrikler, kızınız hamile! Kontrollerinin yapılabilmesi için en kısa zamanda Aile Hekimliği’ne başvurun.” Bizimki gibi “namus belasına” bu derece takık bir ülkede, evlenmemiş kız çocuklarının hamile olmasıyla ilgili devletten mesaj alan babaların yaşadığı şoku tahmin edebilirsiniz. Neyse ki, bu skandalın ardından herhangi bir can kaybı olmadı. (Olduysa da basına yansımadı.) Bilakis, bu konuda özürler dilendi, araştırmalar yapıldı ve hatanın kaynağı tespit edilerek hemen gerekli düzenlemeler yapıldı… demek isterdim ancak, gerçek bir analiz yapmak ve doğru soruları sormak yerine, kabağın birkaç doktor ve hemşirenin başında patlamasıyla yetinilen bu süreç, hasta bilgilerinin Kişisel Bilgilerin Korunması Kanunu’na dahil edilerek bir nebze düzeltildi. Mesajı atan doktorlar cezalandırılsa ve gerekli özürler dilenmiş olsa da, bugün hala bir baba benzer bir mesaj alabilir. Dolayısıyla o noktadaki hata henüz giderilmiş değil. Zira bu hususta aile hekimlerinin kullandığı ekranların işleyiş mantığı değişmedi.

Söz konusu mantık şöyle işliyor: Bugün SGK’sı henüz evin reisine bağlı, reşit olmayan bir genç kadının hamilelik testi yaptırabilmesi için, önce ona “hamilelik teşhisi” konması gerekiyor. Test sonucu olumlu da olumsuz da çıksa, sistemde “hamilelik teşhisi konuldu” şeklinde bir tanımlama yapıldığı için, aile hekimlerinin bu kişiyle bağlantı kurması ve test sonuçlarını paylaşmak üzere onu muayenehanesine çağırması gerekiyor. Eğer reşit olmayan ya da ailesiyle yaşayan genç kadınların iletişim bilgilerindeki telefon numarası aileden biri veyahut ev telefonuysa, işte o zaman olası problemler baş göstermeye başlıyor.

Ebola hastası, kötü arayüz kurbanı oldu

Sağlık sektörü için doğru bir deneyimin tasarlanması yalnızca bu tip yanlış anlaşılmaları gidermenin önüne geçmekle kalmıyor, aynı zamanda hayat kurtarıyor. Amerika’da 2014’te yaşanan olay da bunu kanıtlar nitelikte. 25 Eylül tarihinde karın ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı ve ateş şikayetiyle hastaneye giden Eric Duncan, basit bir tedavinin ardından eve gönderildi. Duncan hastaneye gittiğinde, yakın zamanda Afrika’dan dönmüş olduğunu söylemiş, bilgilerini alan hemşire de bunu önündeki ekranına girmişti. Ancak tedaviyi yapan doktorlar, hemşirelerden farklı bir ekran görüyordu ve böylesine kritik bir bilgi doktorların ekranında gözükmemiş, geri planda kalmıştı. 28 Eylül’de tekrar hastaneye gittiğinde, semptomları artmış ve hayati tehlike baş göstermişti. Duncan 2 hafta içinde öldü ve bu süre içinde temas ettiği hemşireler dahil olmak üzere 177 kişi, Ebola şüphesiyle 3 hafta karantinada kaldı.

Normal şartlar altında, bir ürüne ait deneyimin doğru şekilde tasarlanmaması durumunda yaşanacak en kötü şey, ürünün yeterince rahat kullanılamaması ve yeterli sayıda satılamaması olacaktır. Ancak iş sağlık sektörüne gelince, doğru tasarımın hayat kurtaracağını söyleyebiliriz. Zira doğru şekilde tasarlanmayan ekranlar, insanların zarar görmesi hatta can kaybının yaşanması anlamına gelebilir. Bu durumda sağlık sektörü için yapılan tasarımlarda kullanıcı deneyimine çok daha fazla önem verilmesi gerektiği aşikar.

Peki sağlık sektöründe kullanılan ekranlar tasarlanırken nelere dikkat edilmeli? Gelin örnekleriyle birlikte inceleyelim.

Sağlık sektörü için deneyim tasarlamanın altın kuralları

1. Kullanıcıların eğitim almayacağı varsayılmalı

Sağlık sektörü için öyle arayüzler tasarlanıyor ki, kullanılmaya başlamadan önce bir eğitim alınması, kullanım sonrasında da bir kılavuza başvurulması gerekebiliyor. Hatta bu da yetmiyor, sağlık çalışanlarının dilediği zaman arayıp bilgi alabileceği, 7/24 hizmet veren çağrı merkezleri oluşturuluyor. Zira eğitim biter bitmez, kullanıcılar birçok şeyi unutuyor.

İnsan hayatına dokunan ve yaptıkları işte birkaç dakikanın bile büyük önemi bulunan sağlık çalışanlarının, işlerine ayırmaları gereken zamandan bu şekilde feragat etmesini istemek ne derece doğru?

Hazırlanan arayüzlerle ilgili bir eğitim kurgulamaktansa, kullanıcıların yeni bir sistemi öğrenmeye vakitlerinin olmadığı varsayılmalı. Hastalarla ilgili not ekleme ve ölçümleri eklemek gibi temel işlemlerin nasıl yapılacağının ilk andan itibaren sezgisel olarak keşfedilebilir olması sağlanmalı.

2. Hızlıca raporlama yapılabilmesi sağlanmalı

Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı, aile hekimlerinden çeşitli istatistik veri talep ediyor. Hekimlerin kaç hastayla görüştüğü, hangi ilaçları yazdığı, sık görülen hastalıkların hangileri olduğu gibi konuları kapsayan bu istatistikler, hekimlerin günlük akışının etkilenmesine sebep oluyor. Ankara’da çalışan Aile Hekimi Melih Karamuk, özellikle bu istatistikleri kolayca çıkarabilmesini sağlayan bir sistemi satın aldığını belirtiyor ve ekliyor: “Keşke Bakanlık bizden hiçbir veri istemese de bütün gün poliklinik görevlerimizi yerine getirsek, hastaları muayene etsek…”

Hasta bilgilerinin doğru şekilde girilmesi, sonradan hastalarla ilgili istatistik elde edilmesi ve raporlama yapılabilmesini de mümkün kılar. Hasta bilgilerini girmenin zor olduğu bir ekran, karşısındaki kişiyle ilgilenmek için sınırlı süreye sahip olan sağlık çalışanları tarafından “hack”lenecek demektir. Milanote tasarım firmasından Brett Warren, görüşme yaptığı hemşirelerin böylesi bir yola başvurduklarını belirtiyor. Kullandıkları sağlık kayıt sistemi üzerinden rapor üretmekte zorlanan hemşireler, örneğin “tansiyon” alanına tansiyon bilgisi girmekle çok fazla uğraştıkları için, tansiyon bilgisini notların yazıldığı alana giriyor. Bu da istem dışı şekilde çöp bilginin yaratılmasına sebep oluyor. Sonradan istatistik verisi alınması ya da raporlama yapılması istendiğinde, bu bilgiler doğru yerde bulunmadığı için ya düzeltilmeleriyle zaman harcanıyor ya da bu yanlışlık fark edilmeksizin, eksik bilgilerle dolu bir rapor elde edilmiş oluyor.

3. Bilgi hiyerarşisine en yüksek önem verilmeli

Dijital ortamda tutulan sağlık kayıtları sayesinde hasta bilgilerine ulaşmak hayli kolaylaşmış olsa da, bu kez de hasta bilgilerinin hangi sırayla gösterileceği sorunsalı ortaya çıkıyor. Bir hastanın geçmişinde ne tip hastalıklar olduğu, ya da yakın zamanda Afrika’daki bir ülkeden gelip gelmediği gibi bilgiler, bazen yaşam ve ölüm arasındaki farka sebep olabiliyor. Ancak ekranda çok fazla bilgiye yer verilmesi halinde, bu tip önemli detaylar gözden kaçabiliyor. Tıpkı yazının başında bahsettiğimiz ve Amerika’da yaşanan Ebola vakasında olduğu gibi…

Bu noktada, en önemli bilgilere en önde yer verilmesine dikkat edilmeli. Kullanıcılar tüm bilgilere erişebilmeli, ancak yalnızca en çok kullandıkları, en önemli bilgiler öne çıkmalı.

4. Paydaşların tasarım sürecine katılması sağlanmalı

Aslında bu prensip yalnızca sağlık sektörü için değil, her sektör için geçerli. Kullanıcılar genellikle, kendi fikirlerinin sorulmadığı ürünleri kullanmak konusunda isteksizlik gösterebiliyor. Dolayısıyla tasarım süreçlerine sağlık çalışanlarının da katılmasını sağlamak, çözüm önerileriyle ilgili fikirlerini almak olumlu sonuçlar doğuracaktır.

5. Tüm paydaşların deneyimi göz önüne alınmalı

Sektörleri ne olursa olsun tüm ürün yönetim takımları, ürünlerinin hedefinde bulunan tüm kitlelerin deneyimlerini göz önüne almalı ve buna uygun bir ürün deneyimi tasarlamalı. Ancak sağlık gibi karmaşık ve duygusal yönler de içeren bir alan için geliştirme yapılırken, bu durum biraz daha önem kazanıyor.

Bunu sağlamak için, arayüzün hitap ettiği tüm hedef kitlelerle ilgili bir persona çalışması yapmak faydalı olabilir. Böylece yalnızca ekranı kullanacak olan sağlık çalışanlarının değil, bilgileri alınan hastaların da deneyimleri göz önüne alınmış olur. Örneğin, çalışanların hasta bilgilerini kaydettiği ekranın hızlı ve pratik olmasının yanında, bir yandan hastayla olan iletişimini de koparmayacak şekilde tasarlanması gerekir. Ya da hastanın özel bir durumu olabileceğinden, yani daha mobilite odaklı, ergonomik, görme ya da bilinç kaybı ile alakalı bir durum yaşayabileceklerinden hareketle, hastalardan kısıtlı miktarda bilgi alınabileceğini göz önüne alan bir ekran tasarlanması gerekir.

Bu noktada, hasta yakınlarının deneyimini de göz önüne almak faydalı olacaktır. Hastayla ilk elden ilgilenecek ve onların ihtiyaçlarını yerine getirecek olan hasta yakınları ve refakatçilerin deneyimlerini de göz önüne almak, hastanın hayatı açısından kritik olabilir.

6. Kullanım sırasındaki duygular göz önüne alınmalı

100$ indirim fırsatı! Springboard UX Design kurs programı 100$ indirimli! İndirim kodunu almak için giriş yap ya da kayit ol.

Söz konusu sağlık olunca, işin duygusal tarafı da baskın hale geliyor. Karşınızda acilen müdahale edilmesi gereken bir hasta varken stres seviyeniz artabilir. Böyle bir durumda mantıklı kararlar almak ve kritik şekilde düşünmek zorlaşabilir. Aynı stresi, bu konuda çok ama çok daha az tecrübe ile yaşamak durumunda olan hasta yakınları ile ilgilenmek de işi çok da zor bir hale getirebilir. Buna bağlı olarak bazı şeyler gözden kaçabilir, ya da hızlı karar almaya çalışırken bazı noktalar unutulabilir. Kullanıcıyı doğru şekilde yönlendiren bir tasarım, kelimenin ilk anlamıyla hayatî önem taşır.

Kaynaklar

Bugün ilk makalen bizdendi.

Daha fazlası için SHERPA Blog okuru olmalısın.
Giriş Yap Ücretsiz kaydol

Benzer Yazılar

İLGİNİ ÇEKEBİLİR
“Benim bugün burada olmamı bir ketçap sağladı.”

“Benim bugün burada olmamı bir ketçap sağladı.”

Gizle
SENİN İÇİN ÖNERİYORUZ
Wireframing’in Dünü, Bugünü ve Yarını

Wireframing’in Dünü, Bugünü ve Yarını

Gizle